ભારતમાં મહિલાઓ સામે થતી હિંસા અને સતામણીની સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર દ્વારા અનેક કલ્યાણકારી યોજનાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમાંથી એક મહત્વપૂર્ણ યોજના છે સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર (Sakhi One Stop Centre – OSC) યોજના. આ યોજના મહિલાઓ અને કિશોરીઓને હિંસાની પરિસ્થિતિમાં એક જ સ્થળે તાત્કાલિક સહાય, સુરક્ષા અને માર્ગદર્શન પૂરી પાડે છે.
ભારત સરકારના મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય (Ministry of Women and Child Development) દ્વારા વર્ષ 2015માં “વન સ્ટોપ સેન્ટર યોજના” શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ હિંસાથી પીડિત મહિલાઓને વિવિધ પ્રકારની સહાય એક જ સ્થળે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે, જેથી તેમને અલગ-અલગ કચેરીઓમાં જવું ન પડે.
ગુજરાત રાજ્યમાં પણ આ યોજના સફળતાપૂર્વક અમલમાં છે અને હાલમાં રાજ્યના બધા જિલ્લાઓમાં સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર કાર્યરત છે, જ્યાં મહિલાઓને તાત્કાલિક સહાય આપવામાં આવે છે.
સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર શું છે?
સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર એ મહિલાઓ માટેનું એક વિશેષ સહાય કેન્દ્ર છે, જ્યાં હિંસા અથવા સતામણીનો ભોગ બનેલી મહિલાઓને તાત્કાલિક સહાય આપવામાં આવે છે.
આ કેન્દ્રોમાં મહિલાઓને તબીબી, કાનૂની, માનસિક, પોલીસ અને સામાજિક સહાય એક જ જગ્યાએ ઉપલબ્ધ થાય છે.
ઘણી વખત હિંસાનો ભોગ બનેલી મહિલાઓ ડરી જાય છે અને તેમને ખબર નથી પડતી કે ક્યાં મદદ માગવી. એવી પરિસ્થિતિમાં સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર મહિલાઓ માટે એક સુરક્ષિત અને વિશ્વાસપૂર્ણ સ્થળ બની રહે છે.
સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર યોજનાનો મુખ્ય હેતુ
આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ મહિલાઓને સુરક્ષા, સહાય અને ન્યાય ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
આ યોજના દ્વારા સરકાર નીચે મુજબના હેતુઓ પૂર્ણ કરવા પ્રયત્ન કરે છે:
- હિંસાથી પીડિત મહિલાઓને તાત્કાલિક સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવી
- મહિલાઓને સુરક્ષિત આશ્રય આપવો
- કાનૂની અને પોલીસ સહાય સરળ બનાવવી
- મહિલાઓને માનસિક સહાય અને કાઉન્સેલિંગ આપવું
- મહિલાઓને ન્યાય મેળવવામાં મદદ કરવી
- મહિલાઓને ફરીથી આત્મવિશ્વાસ સાથે જીવન જીવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવું
સખી વન સ્ટોપ સેન્ટરમાં મળતી મુખ્ય સેવાઓ
તાત્કાલિક આશ્રય (Emergency Shelter)
હિંસાનો ભોગ બનેલી મહિલાઓને તાત્કાલિક રહેવા માટે સુરક્ષિત આશ્રય આપવામાં આવે છે. ઘણી વખત મહિલાઓને ઘર છોડવું પડે છે અથવા તેઓ જોખમમાં હોય છે, ત્યારે સખી સેન્ટર તેમને સુરક્ષિત સ્થાન પૂરૂં પાડે છે.
તબીબી સહાય (Medical Assistance)
જો મહિલાને હિંસાના કારણે ઈજા થઈ હોય તો તાત્કાલિક તબીબી સારવાર માટે હોસ્પિટલમાં વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે.
મહિલાઓને જરૂરી આરોગ્ય સેવા અને સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
પોલીસ સહાય (Police Assistance)
હિંસાના કેસમાં પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવવા અને તપાસ પ્રક્રિયામાં મહિલાઓને મદદ કરવામાં આવે છે.
પોલીસ અને સખી સેન્ટર વચ્ચે સહકારથી મહિલાઓને ન્યાય મેળવવામાં મદદ મળે છે.
કાનૂની સહાય (Legal Aid)
મહિલાઓને તેમના અધિકારો વિશે માહિતી આપવામાં આવે છે.
જરૂર પડે તો મફત કાનૂની સહાય અને વકીલની મદદ પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
કાઉન્સેલિંગ (Counselling)
હિંસાનો ભોગ બનેલી મહિલાઓ ઘણી વખત માનસિક તણાવ અને ડિપ્રેશનનો સામનો કરે છે.
આ માટે નિષ્ણાત કાઉન્સેલરો દ્વારા તેમને માનસિક સહાય અને માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે.
વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ સુવિધા
કોર્ટ અથવા અન્ય અધિકારીઓ સાથે વાતચીત માટે વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય છે.
આથી મહિલાઓને વારંવાર કોર્ટમાં જવું ન પડે.
યોજનાનો લાભ કોણ લઈ શકે?
આ યોજના કોઈપણ મહિલા અથવા કિશોરી માટે ઉપલબ્ધ છે.
જો કોઈ મહિલા નીચે મુજબની હિંસાનો ભોગ બનેલી હોય તો તે આ સેવા મેળવી શકે છે:
- ઘરેલું હિંસા
- શારીરિક હિંસા
- આર્થિક હેરાનગતિ
- જાતીય હિંસા
- માનસિક હિંસા
- કાર્યસ્થળ પર સતામણી
- માનવ વાણિજ્ય (Trafficking)
- અન્ય કોઈપણ પ્રકારની મહિલાઓ સામેની હિંસા
હિંસા ઘરમાં, જાહેર સ્થળે, કાર્યસ્થળે અથવા સમુદાયમાં ક્યાંય પણ થઈ હોય તો મહિલાઓ આ સેવાનો લાભ લઈ શકે છે.
મહિલાઓ માટે પરિવહન સુવિધા
જો મહિલાને સખી સેન્ટર સુધી પહોંચવામાં મુશ્કેલી હોય તો તેમને વાહન સુવિધા પણ આપવામાં આવે છે.
ઘણી વખત અભયમ 181 મહિલા હેલ્પલાઇન વાન દ્વારા મહિલાઓને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડવામાં આવે છે.
સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
- મહિલાઓને એક જ સ્થળે તમામ સહાય મળે છે.
- તાત્કાલિક સુરક્ષા ઉપલબ્ધ થાય છે.
- કાનૂની સહાય સરળ બને છે.
- માનસિક સહાય મળવાથી મહિલાઓ આત્મવિશ્વાસ મેળવી શકે છે.
- સમાજમાં મહિલાઓની સુરક્ષા વધે છે.
નિષ્કર્ષ
સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર (OSC) યોજના મહિલાઓની સુરક્ષા અને સશક્તિકરણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે.
આ કેન્દ્રો દ્વારા હિંસાથી પીડિત મહિલાઓને તાત્કાલિક સહાય, કાનૂની માર્ગદર્શન, તબીબી સારવાર અને માનસિક સહાય એક જ સ્થળે ઉપલબ્ધ થાય છે.
જો કોઈ મહિલા મુશ્કેલીમાં હોય તો તે નિર્ભય બનીને સખી વન સ્ટોપ સેન્ટર અથવા અભયમ 181 મહિલા હેલ્પલાઇનનો સંપર્ક કરી શકે છે.
